Αριστερά και ΠΑΣΟΚ

κείμενο του Ν. Κοτζιά που δημοσιεύεται στη σημερινή "Αξία"....
Δικό σας για σχολιασμό....

1. Ερωτήματα που θέλουν απάντηση:

Ποιο είναι το πρόβλημα της παραδοσιακής αριστεράς με το ΠΑΣΟΚ; Γιατί η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα της Ευρώπης στην οποία η πρώτη δεν μπόρεσε να διαμορφώσει όρους σταθερής κριτικής προσέγγισης και σταθερών προτάσεων συνεργασίας; Γιατί στην Ελλάδα η αριστερά βρέθηκε ως το εκκρεμές ανάμεσα σε δύο ακραίες θέσεις, άλλοτε, σπανιότερα, να θεωρεί το ΠΑΣΟΚ ως δύναμη ακόμα και αντι-ιμπεριαλιστικής επανάστασης (βλέπε επί παραδείγματι τα ντοκουμέντα των συνεδρίων του ΚΚΕ και του «ΚΚΕ Εσωτερικού» / ΕΑΡ στις αρχές της δεκαετίας του ογδόντα) και άλλοτε να συνεργάζεται με την δεξιά προκειμένου να ξηλώσει το ΠΑΣΟΚ; Γιατί πολλοί ηγέτες της παραδοσιακής αριστεράς αντιμετώπισαν το ΠΑΣΟΚ όχι ως ένα κόμμα κοινωνικά αριστερό, αλλά περιορίζονται στην καταγραφή των νεοφιλελεύθερων εκφράσεων μέρους του κυβερνητικού έργο του στη διάρκεια της περιόδου 1995-2004; Γιατί ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη σοσιαλιστές και κομμουνιστές συνεργάστηκαν σταθερά (όπως σε Σουηδία και Φινλανδία), ακόμα και συγκυβέρνησαν (όπως σε Ιταλία, Κύπρο και Γαλλία, αλλά και σε τρία κρατίδια της Γερμανίας) στην Ελλάδα δεν υπάρχει καν κοινή δράση; Και τέλος πως συμβαίνει να υπάρχει στην Ελλάδα πολύ μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα αφενός στο ΠΑΣΟΚ και αφετέρου τον Συνασπισμό και το ΚΚΕ απ’ ότι σε άλλες χώρες, ανάμεσα στα ανάλογα κόμματα; Και αυτό, παρά το γεγονός ότι το ΠΑΣΟΚ από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε στην πολιτική ζωή ήταν αριστερότερα από τα «αδελφά» του κόμματα της υπόλοιπης Ευρώπης;

Είναι γεγονός ότι η παραδοσιακή αριστερά έχει δικαιολογημένα παράπονα απ’ αυτό. Τόσο διότι κατά καιρούς λεηλάτησε συνθήματά της, όσο και γιατί κούρσεψε πολλά στελέχη της. Τόσο διότι η κυβερνητική του πολιτική ήταν σε συγκεκριμένες περιόδους δεξιόστροφη, όσο και γιατί δεν συνομίλησε με σταθερότητα μαζί της. Αλλά, παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα του ανεπτυγμένου καπιταλισμού που όλα αυτά τα πραγματικά φαινόμενα ανάγονται σε άλλοθι για μια διττή στρατηγική. Στρατηγική, που είτε επιλέγει, όπως το 1989, να συνεργαστεί με την δεξιά, ξεχνώντας όλα τα περί δικομματισμού συνθήματα και αναλύσεις, ιδιαίτερα αυτό που ακούμε σήμερα περί ίσων αποστάσεων, είτε να ταυτίζει την δεξιά αυταρχική και αντιλαϊκή κυβερνητική πολιτική με την αντιδεξιά αντιπολίτευση του ΠΑΣΟΚ. Το ερώτημα παραμένει: γιατί;

2. Η λανθασμένη ιστορική ανάλυση του φαινόμενου του ΠΑΣΟΚ

Δεν είναι λίγες οι αιτίες αυτής της συμπεριφοράς της παραδοσιακής αριστεράς έναντι του ΠΑΣΟΚ. Εδώ θα ήθελα να αναδείξω έναν ιστορικό λόγο. Από την εποχή της ίδρυσής του, το ΚΚΕ εκτίμησε ότι οι συνθήκες πάλης στην Ελλάδα είναι τόσο σκληρές για το εργατικό και αγροτικό κίνημα, ώστε σε «τούτα τα ξερόβραχα» δεν μπορεί να «ριζώσει άλλο μαζικό λαϊκό κόμμα». Η θεωρητική αυτή θέση θα εμπεδωθεί στον τρόπο σκέψης της ελληνικής αριστεράς για πολλές δεκαετίες. Η επί δεκαετίες ανυπαρξία ισχυρού σοσιαλιστικού κόμματος στην Ελλάδα, έδειχνε να επιβεβαιώνει αυτή τη θέση. Το γεγονός ότι οι σοσιαλιστές και οι σοσιαλδημοκράτες οργανώθηκαν, στον μεσοπόλεμο και μεταπολεμικά, σε μικρές ομάδες που συνεργάστηκαν κατά καιρούς με το ΚΚΕ έδινε την εντύπωση ότι το ΚΚΕ δεν είναι η μία πτέρυγα της αριστεράς, αλλά το κέντρο της.

Η αντίληψη ότι ο «ρεφορμισμός δεν μπορεί να ριζώσει στην Ελλάδα» τύφλωνε την οργανωμένη αριστερά για πολλές δεκαετίες. Την έκανε να μη διακρίνει το γεγονός, ότι μία από τις αιτίες που οδηγούσε σε πολλαπλές εσωκομματικές αντιπαραθέσεις στο ίδιο το ΚΚΕ, ιδιαίτερα μέχρι την χούντα, ήταν ότι οι φορείς του δημοκρατικού σοσιαλισμού, μη βρίσκοντας μαζικό αυτοτελές κόμμα, είτε συγκροτούσαν την αριστερή πτέρυγα κεντρώων κομμάτων, είτε ως σοσιαλρεφορισμός δρούσαν μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ και των μετωπικών οργανώσεων που υποστήριζε, όπως την ΕΔΑ. Κατά συνέπεια, για μεγάλο χρονικό διάστημα, εκείνο που υποτίθεται ότι δεν μπορούσε να ριζώσει στην Ελλάδα είχε βρει ρίζες δίπλα, αν όχι και εντός του ΚΚΕ.

Στη διάρκεια της χούντας, με το ΠΑΚ, και ιδιαίτερα μετά την πτώση της, με το ΠΑΣΟΚ, το κόμμα του «δημοκρατικού σοσιαλισμού», απέκτησε μαζική βάση. Η μαζικότητά του στηριζόταν στο αγροτικό και συνδικαλιστικό κίνημα, ιδιαίτερα δε στα καινούργια μισθωτά στρώματα της πόλης και στα μεσαία στρώματα. Το ΚΚΕ, αλλά και το τότε ΚΚΕ Εσωτερικού, δεν αντελήφθησαν την σύνδεση των κοινωνικών αλλαγών στην Ελλάδα ως διεύρυνση της κοινωνικής βάσης που απαιτούσε να εκφραστεί από ένα κίνημα όπως το ΠΑΣΟΚ. Επιπλέον, δεν έγινε κατανοητό ότι τα αντιδεξιά αισθήματα της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού, τότε όπως και τώρα, ήθελε να εκφραστεί άμεσα. Ήθελε να πάρει μια δημοκρατική νίκη σε βάρος της δεξιάς, της ακροδεξιάς και της «κεντροδεξιάς της αποστασίας» και ότι ένιωθε να εκφράζεται πιο άμεσα και αποτελεσματικά μέσα από τα προϋπάρχοντα. Ούτε, δηλαδή, από την παραδοσιακή αριστερά, ούτε από το παραδοσιακό κέντρο, αλλά από το ΠΑΣΟΚ. Η παραδοσιακή αριστερά δεν μπόρεσε να κατανοήσει το γεγονός αυτό, όντας εγκλωβισμένη στο θεώρημα «ότι στην Ελλάδα δεν φυτρώνει και δεν ριζώνει»…

3. Η αριστερά και «η προσωρινότητα του ΠΑΣΟΚ»

Με την πτώση της χούντας, κανονικά, η παραδοσιακή αριστερά θα έπρεπε να δει αυτοκριτικά τη θέση για «ρίζωμα και φύτρωμα», αλλά δεν το έκανε. Στο βαθμό που το ΠΑΣΟΚ ενδυνάμωνε, στον ίδιο βαθμό προσπαθούσε να το αντιμετωπίσει με βάση το παλιό στερεότυπο. Ουσιαστικά, εάν εξετάσει κανείς την στάση των δύο κομμάτων της παραδοσιακής αριστεράς, καθώς και του ενιαίου συνασπισμού στην οκταετία της διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ, και ιδιαίτερα τον τρόπο που συνέβαλαν στην προετοιμασία του 1989, όπως και την συμπεριφορά της στη διάρκεια του 1989-1990 θα συγκρατήσει ένα απλό συμπέρασμα: η προσπάθεια να σταλεί η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ στις φυλακές δεν έχει να κάνει με μια στρεβλή ηθική όσο με μια λανθασμένη πολιτική εκτίμηση και κοινωνική ανάλυση. Θυμίζω, ότι τότε που εγώ προσωπικά αντιτάχθηκε με μεγάλο κόστος στο «βρώμικο ‘89», η επίσημη θέση της καθοδήγησης των κομμάτων ήταν ότι το ΠΑΣΟΚ έχει τελειώσει. Ότι «θα ξηλωθεί» ως ένα πουλόβερ ή μια νάιλον κάλτσα και ότι η αριστερά θα του αποσπάσει ένα μεγάλο κομμάτι του κόσμου του. Κάτι ανάλογο ήλπιζε και η ΝΔ.

Αυτό που αποδείχτηκε, ήταν ότι το ΠΑΣΟΚ είχε πολύ ισχυρότερες ρίζες και δεν μπορούσε να διαλυθεί απλά επειδή κάποιοι θα του τραβούσαν μια κλωστή. Ότι οι αντοχές του είναι μεγαλύτερες από ότι πολλοί πίστευαν και ότι εντέλει στην Ελλάδα κόμματα όπως το ΠΑΣΟΚ μπορούσαν να ριζώσουν και μάλιστα μαζικά. Ότι με άλλα λόγια, το ΠΑΣΟΚ δεν ήταν ένα παροδικό φαινόμενο ή μονοσήμαντο αποτέλεσμα της παρουσίας του Α.Παπανδρέου, αν και βέβαια ο ρόλος του ηγέτη στα κόμματα είναι αποφασιστικός. Μπορεί το ΠΑΣΟΚ να οφείλει πολλά στον ιδρυτή του, αλλά η παρουσία του ως μαζικού προοδευτικού κόμματος στο πολιτικό σκηνικό οφείλεται και σε άλλους λόγους, κοινωνικούς, ιστορικούς, πολιτισμικούς. Το συμπέρασμα που έπρεπε να βγάλει η παραδοσιακή αριστερά ήταν ότι το ΠΑΣΟΚ δεν είναι παροδικό φαινόμενο και ως τέτοιο όφειλαν, πλέον, να το αντιμετωπίσουν. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν έγινε.

Μόλις οι δημοσκοπήσεις και τα εσωτερικά προβλήματα του ΠΑΣΟΚ έδειξαν το τελευταίο να έχει κρίση, οι ηγεσίες των ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ επανήλθαν στην κλασσική αντιμετώπισή του. Για άλλη μια φορά, μετά το 1989, αυτές οι ηγεσίες αντιμετώπισαν το ΠΑΣΟΚ με την λογική της «λεηλάτησης της προσωρινότητάς του». Ότι, δηλαδή, μιας και η διεθνής σοσιαλδημοκρατία και τα σοσιαλιστικά κόμματα βρίσκονται εν μέσω κρίσης του καπιταλισμού, ότι μπορεί η παραδοσιακή αριστερά, αρνούμενη κάθε συνεργασία μαζί του, να γίνει ο κεντρικός πόλος ενός μη δεξιού μετώπου. Ένα τμήμα της, μάλιστα, έκανε υποστολή της σημαίας του αντιδεξιισμού. Κατά συνέπεια, σε ένα βαθμό, η σημερινή στάση της παραδοσιακής αριστεράς, ιδιαίτερα του πιο σύγχρονου τμήματός της απέναντι στο ΠΑΣΟΚ, συνδέεται με ένα θεμελιακό πρόβλημα της αριστερής παραδοσιακής σκέψης στην Ελλάδα, του κατά πόσο μπορεί να στερεώσει στη χώρα ένα κόμμα του δημοκρατικού σοσιαλισμού. Οι απαντήσεις που έχουν δώσει μέχρι σήμερα, χρειάζονται το λιγότερο αναστοχασμό, όπως οφείλει, βέβαια, να κάνει από πλευράς του το ΠΑΣΟΚ ως προς την υπόλοιπη αριστερά.

ΒΑΤΟ ΠΕΔΙΟ...

Πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια, μια παρέα θεσσαλονικιών και αθηναίων δημοσιογράφων βρέθηκε για ένα τριήμερο στο Άγιο Όρος και διανυκτέρευσε σε ένα κελί, που κρατούσε ένας μοναχός. Στην ολονύχτια κουβεντούλα, επί παντός του επιστητού, ο γερο-μοναχός (παλιός αντάρτης του ΕΛΑΣ, που διέφυγε στο εξωτερικό για χρόνια και επέστρεψε να τελειώσει τη ζωή του στο μέρος που είχε βρει προσωρινό καταφύγιο στον εμφύλιο) έθεσε στην παρέα το ερώτημα: Ποιο θα είναι το μεγάλο πρόβλημα που θα βρει μπροστά του ο παγκόσμιος καπιταλισμός τα επόμενα χρόνια;

…Η σχεδόν ομόφωνη απάντηση ήταν «η καταστροφή του περιβάλλοντος».

Οι δημοσιογράφοι, από κεντροαριστερών έως ακροαριστερών αντιλήψεων, αγόρευαν φανατικά για να υποστηρίξουν την – κοινή – θέση τους. Για το πώς το κεφάλαιο, έχοντας ως μόνο κίνητρο και οδηγό το κέρδος, θυσιάζει αδίστακτα το περιβάλλον, τον πλούτο της φύσης, σε γη, αέρα και θάλασσα, προκειμένου να αποκομίσει κι άλλο, περισσότερο κέρδος.

Πώς καίει και οικοπεδοποιεί τα δάση, πώς χτίζει τις παραλίες, πώς δηλητηριάζει το νερό, το χώμα, τον αέρα, με δηλητήρια, λιπάσματα, μπετόν, απόβλητα, μεταλλαγμένα προϊόντα, αυθαίρετα σπίτια, ξενοδοχεία, εργοστάσια. Πώς τα κράτη σε Δύση και Ανατολή ξεπουλάνε τον φυσικό - εθνικό - ανθρώπινο πλούτο, για να τον κάνουν παράδεισο εκμετάλλευσης οι κάθε λογής «επενδυτές» και κερδοσκόποι. Πώς οι κυβερνήσεις βομβαρδίζουν στο Ιράκ, το Αφγανιστάν ή τη Γιουγκοσλαβία με «μίνι πυρηνικά» που θα σκοτώνουν και θα τερατογεννούν για γενιές.

Πώς οι πολίτες - καταναλωτές, ακολουθώντας το παράδειγμα των «μεγάλων» καταστρέφουν ό,τι «μικρό» τους βρίσκεται βολικό. Από τις πλαστικές σακούλες, τα πλαστικά φαγητά μέχρι τα «θηριώδη» Ι.Χ. που κατακλύζουν τους δρόμους και τα αυθαίρετα που χτίζουν σε καμένα δάση και πάνω στο κύμα.

Αυτά κι άλλα πολλά αράδιασαν οι φίλοι δημοσιογράφοι, με ευγλωττία, που υποστηριζόταν δυναμικά από το εξαιρετικό ρακί παραγωγής του γερο-μοναχού. Ο οποίος, ενώ η ώρα του όρθρου είχε παρέλθει, χωρίς το αντίστοιχο τελετουργικό του Αγίου Όρους, είπε «ευλογώντας» το τελευταίο καραφάκι: «Ρε κορόιδα δημοσιογράφοι, ο καπιταλισμός, την προστασία του περιβάλλοντος θα την κάνει βιομηχανία. Θα λανσάρει καινούργια αυτοκίνητα, καινούργιες μορφές ενέργειας, καινούργιες τεχνολογίες, κανούργια προϊόντα οικολογικά, κάθε είδους. Και θα μας βάλει να τα αγοράζουμε, να τα χρησιμοποιούμε, να τα επιδοτούμε. Αυτοί που καταστρέφουν σήμερα το περιβάλλον, αύριο θα απαιτούν να τους πληρώσουμε για να το σώσουν.

«Και τότε ποιο θα ’ναι το μέγιστο πρόβλημα, γέροντα, τα χρόνια που ’ρχονται» ρώτησαν. «Οι ορδές των πεινασμένων στον τρίτο κόσμο και των φτωχών και ανέργων στον ανεπτυγμένο» απάντησε ο γέρος και καληνύχτισε, στραγγίζοντας το ποτήρι του. «Ευλογημένο να ’ναι» μουρμούρισε.

Ο γέρος ζει ακόμα (κοντά στα 87) και η «προφητεία του» κοντεύει να εκπληρωθεί.

Εξάλλου το «νέφος είναι πολιτικό», που είπε και ο συγχωρεμένος ο Τρίτσης.

(Ποντίκι, 5.6.2008)

Οι 'ατσαλάκωτοι'

Πολύ φοβάμαι οτι σύντομα μαζί με τα cd οι εφημερίδες θα μοιράζουν δώρο και μια δημοσκόπηση....και ποιός ξέρει...ίσως οι δημοσκοπήσεις κάποτε να μας έρχονται πακέτο στο σπίτι...κάτι σαν το έτοιμο φαγητό, ας πούμε. Μη το γελάτε καθόλου!

Ολα έχουν μια σχέση μεταξύ τους. Απο το έτοιμο μέχρι το γρήγορο. Απο τη τηλεθέαση μέχρι τους 151 ή μήπως τους 150 (;) της Βουλής. Απο τον Αύγουστο μέχρι τον Σεπτέμβριο. Απο τον "καταλληλότερο" μέχρι τον "καλύτερο". Απο τον Οκτώβρη μέχρι τον Δεκέμβρη. Βλέπετε, η διεθνής κρίση δεν είναι ένα απλό 'πακέτο'...αλλά συνοδεύεται πάντα με αξεσουάρ Πρίν, Κατά τη Διάρκεια αλλά και Μετά. Ειδικά δε όταν ο πολιτικός διάλογος έχει αντικατασταθεί εδώ και πολλά χρόνια απο τον λαϊκισμό σε όλα τα επίπεδα...δεν μπορούμε να περιμένουμε οτι θα ξημερώσει σύντομα.

Φυσικά πέρα απο τον διάλογο που δεν γίνεται στη Πολιτική λείπει κι ο διάλογος στην καθημερινότητα. Και δεν εννοώ τον διάλογο του καφενείου που εκεί όλο και κάτι μπορεί να γίνεται ...αλλά εκεί όπου υποτίθεται ότι υπάρχει κατ' εξοχήν η ανάγκη του διαλόγου (σύλλογοι, σωματεία, εργασιακοί χώροι κ.λ.π.) Σε αυτό το κομμάτι, λοιπόν, της κοινωνίας τα αυτιά είναι κλειστά, φανατικά ή αδιάφορα (το ίδιο είναι) ... ξεπερασμένα πάντως και φυσικά χωρίς ανταπόκριση στη κοινωνία. Μια κοινωνία που διαμορφώνεται σήμερα με άλλους όρους...την ανεργία, τη χρηματοπιστωτική κρίση, την ακρίβεια, την αλλαγή στις συνθήκες εργασίας, την ασφάλεια....και όχι τα πρόσωπα του συστήματος και την επικοινωνιακή τους δράση.

Αυτού του είδους οι παντός "ατσαλάκωτοι" που άλλοτε προέρχονται απο τον κομματικό σωλήνα που τους ευνόησε για χρόνια κι άλλοτε είναι απλά οι γόνοι που κληρονομούν ψήφους ή τσιφλίκια είναι που εμποδίζουν -εδώ και χρόνια- τουλάχιστον τα κόμματα εξουσίας να παράγουν πολιτικό διάλογο. Γι' αυτό και οι δημοσκοπήσεις στα όρια του στατιστικού λάθους ΔΕΝ παράγουν Πολιτική αλλά διαφημίσεις σε αργόσχολους. Με αυτά και με τ' αλλα η Πολιτική έχει συρρικνωθεί σε διαχειριστή με πυξίδα τα ποσοστά κι όχι με γνώμονα τις ανάγκες των Πολιτών. Μια ματιά στο χάρτη της Ευρώπης και στις εξελίξεις των σοσιαλιστικών, κεντροαριστερών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων είναι αρκετή για του λόγου το αληθές....

Το τέλος της αξιοπιστίας του καπιταλισμού που περνάει απο τη Wall Street και απο μια χούφτα ανθρώπους, πρέπει να έχει ως εναλλακτική λύση ένα νέο κοινωνικό μοντέλο που αντί να αναπαράγει λαϊκισμούς σε κομματικό επίπεδο θα εξασφαλίζει ορατές λύσεις στην καθημερινότητα.

Σύνορα...Παντού

Απο τον ιστότοπο www. re-public.gr
Τον περασμένο μήνα έφτασα στο αεροδρόμιο Στάνστεντ, στη νοτιοανατολική Αγγλία, όπου ο ταξιδιώτης που αποβιβάζεται συναντά μια τεράστια μαύρη κατασκευή που υψώνεται απειλητικά πάνω από την ευρεία περιοχή του ελέγχου διαβατηρίων. ΣΥΝΟΡΑ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ γράφει, με γιγάντια γράμματα. Στην πραγματικότητα, από γεωγραφική άποψη σε αυτό το σημείο, βρίσκεσαι ήδη μέσα στη χώρα, καθώς έχεις διασχίσει την ακτή απ’ τον αέρα. Το μήνυμα όμως είναι σαφές και δυσοίωνο: δεν βρίσκεσαι μέσα μέχρι να περάσεις τον αστυνομικό έλεγχο.
Ως συνήθως, η αναμονή στην ουρά που προορίζεται για τους Άλλους- τους μη Ευρωπαίους- είναι εξουθενωτική. Καθώς περιμένω, ανησυχώ. Μοιάζω ακόμη στη φωτογραφία του διαβατηρίου μου; Μοιάζω με έμπορο ναρκωτικών, με τρομοκράτισσα, με πόρνη ή με ακίνδυνη τουρίστρια; Τα ρούχα μου είναι άραγε τα σωστά, τα μαλλιά μου είναι εντάξει; Τι θα σκεφτούν για τα αγγλικά μου; Σε ποιον αστυνομικό θα πέσω, στη νέα γυναίκα ή στον μεγαλύτερο άντρα και ποιος είναι καλύτερος; Και τα λοιπά.
Κρατώντας το διαβατήριό μου, κοιτάζω τη μικρή λευκή κάρτα αποβίβασης του Ηνωμένου Βασιλείου και αναρωτιέμαι, για χιλιοστή φορά, γιατί μου ζητούν να σημειώσω ένα από τα δυο κουτιά, Αρσενικό ή Θηλυκό. Πέρα από την οδύνη που αυτό προκαλεί στους ανθρώπους που δεν ταυτίζονται με το ένα ή το άλλο, γιατί το ρωτούν αυτό; Γιατί ρωτούν την ημερομηνία γέννησης και την εθνικότητα, εφόσον όλα τα διαβατήρια έχουν αυτή την πληροφορία; Αναρωτιέμαι πού καταλήγουν αυτές οι κάρτες, σε αρχεία ή στα σκουπίδια;
Όταν έρχεται η σειρά μου, η αστυνομικός με ρωτάει πληροφορίες που ήδη διαβάζει στην Κάρτα Αποβίβασης ή στη βίζα μου. Απαντώ, κι εκείνη επαναλαμβάνει τις ερωτήσεις, με τον σκεπτικισμό που έχω πλέον γνωρίζω τόσο καλά. Τελικά με αφήνει να περάσω κι έχω την αίσθηση πως γλίτωσα από κάτι, παρόλο που ξέρω ότι δεν έχω κάνει τίποτα ‘κακό’. Και κάθε φορά που το περνάω αυτό είναι όλο και πιο δύσκολο, σα να σκέπτονται ότι η συνεχιζόμενη επιθυμία μου να βρίσκομαι εδώ είναι έγκλημα.
Καθόλου σύνορα;
Είναι εύκολο να παραπονιέμαι για όλα αυτά. Είναι εύκολο να αναγάγω τις πολιτικές των συνόρων σε μια σαφή δεξιά-αριστερά επιλογή ανάμεσα στον έλεγχο και την ελευθερία, μια καταπιεστική μηχανή που έφτιαξαν οι πατέρες μας, άντρες με τα κοστούμια και τις στρατιωτικές στολές. Από τη σκοπιά εκείνων που φυλούν τα σύνορα, η ταξινόμηση και ο έλεγχος των ταξιδιωτών, πριν μπουν και ενώ βρίσκονται μέσα, μειώνουν τον κίνδυνο και το χάος για τους ίδιους τους πολίτες. Το σχέδιο δημιουργίας μιας ευρωπαϊκής ‘ένωσης’ επιχειρεί να τιμήσει διάφορες τοπικές εθνικότητες, εθνότητες και πολιτισμούς αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τις πραγματικές πανευρωπαϊκές αξίες: τον διαφωτισμό, τον ανθρωπισμό, τον ορθολογισμό, την πρόοδο. Αναπόφευκτα αυτό σημαίνει ότι τα πολιτισμικά συστήματα που έρχονται απ’ έξω μπορούν να θεωρούνται ως κατώτερα, καθυστερημένα ή ύποπτα- για πολλούς μια ιδέα απωθητική.
Αλλά αν πούμε ‘ας μην υπάρχουν σύνορα’ είναι σα να πούμε να μην έχουμε κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, να επιτρέψουμε σε οδηγούς χωρίς άδειες να τρέχουν όσο γρήγορα ή αργά θέλουν σε δρόμους χωρίς φανάρια, λωρίδες ή οριοθετημένες εξόδους. Να καθορίσουμε τον ουτοπικό στόχο είναι ένα πράγμα. Να δούμε πώς θα τηρήσουμε την τάξη μετά είναι ένα άλλο. Και το απαλλάξουμε τους εαυτούς μας από κάθε αναγκαιότητα διαφοροποίησής από τους άλλους κατηγορώντας τους άντρες με τα κοστούμια, είναι σαν να αποφεύγουμε τη σκληρή αλήθεια, ότι δηλαδή όλοι εμπλεκόμαστε σε αυτούς τους καταπιεστικούς πολιτισμούς και συχνά ωφελούμαστε από αυτούς.
Σ’ αυτή την περίπτωση, το δυσκολότερο δεν είναι οι κουραστικές ουρές των αστυνομικών ελέγχων αλλά αυτό που έρχεται μετά. Στην περίπτωση που τα εθνικά σύνορα καταργηθούν και ο καθένας μπορεί να μπει, να ζήσει και να εργαστεί στη χώρα σας, θα είστε ευτυχής εάν επιλέγονται εκείνοι για μια δουλειά για την οποία έχετε εκπαιδευτεί; Εάν οι νεοφερμένοι δέχονται χαμηλότερους μισθούς από σας για την ίδια δουλειά, θα νιώθετε καλά γι’ αυτό; Κι αν είναι πρόθυμοι να πληρώσουν πολύ υψηλότερο νοίκι από σας ή αν δεν τους νοιάζει να ζουν οκτώ άτομα σε ένα δωμάτιο; Ή αν συμβιβαστούν με αδικίες στον τόπο εργασίας που εσείς δεν θα μπορούσατε ούτε να διανοηθείτε; Με άλλα λόγια, οι διαφορές ανάμεσα σε σας και στους άλλους έχουν ή δεν έχουν σημασία- ή ποιες έχουν και ποιες δεν έχουν;
Η κατασκευή της δικής μας ταυτότητας εμπεριέχει τη διαφοροποίησή μας απ’ τους άλλους. Αυτοί φορούν αυτό, εγώ φοράω εκείνο. Αυτοί πιστεύουν κάτι. Εγώ πιστεύω κάτι άλλο. Τα όριά μας μάς επιτρέπουν να γνωρίσουμε τους εαυτούς μας. Αργότερα, μπορεί να συνειδητοποιήσουμε ότι με την πολλή διαφοροποίηση αποκοπήκαμε από τους άλλους και πρέπει να προσπαθήσουμε να έρθουμε πιο κοντά σε αυτούς από τους οποίους αποστασιοποιηθήκαμε. Το πήγαινε έλα μεταξύ της πίστης στον εαυτό μας και του ανοίγματος στους άλλους αποτελεί ένα συνεχές έργο.
Τι εννοούμε με τον όρο σύνορο;
Όταν μιλάμε για κοινωνική δικαιοσύνη χρησιμοποιούμε συχνά χωροταξική γλώσσα: το κέντρο, τα περιθώρια, το σύνορο, το πουθενά. Ο κοινωνικός κόσμος περιορίζεται σε χάρτες σκεπασμένους με γραμμές, που χαράζονται σε πολιτικές διασκέψεις όπου τα έθνη μοιράζουν λάφυρα, και με τελείες, οι μεγαλύτερες από τις οποίες θεωρούνται πιο ‘κεντρικές’ από άλλες.
Αυτές οι γεωγραφικές μεταφορές αγνοούν αυτό που γνωρίζουμε πολύ καλά, ότι τα σύνορα εμφανίζονται όταν νιώθουμε χώρια απ’ τους άλλους, όταν νιώθουμε ότι έχουμε υποστεί εισβολή ή όταν θέλουμε να κλείσουμε το χάσμα ανάμεσά μας. Αυτή η έννοια του συνόρου είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα, περίπλοκη και δύσκολη να αστυνομευθεί.
Ασφαλώς, δεν βιώνουμε όλοι αυτές τις συνοριακές στιγμές με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένοι από μας απολαμβάνουν ενεργά την αναστάτωση της μίξης με πολιτισμούς που δεν είναι οι δικοί μας, ενώ άλλοι τρελαίνονται απ’ αυτό. Ορισμένοι από μας δεν ενδιαφέρονται να ξέρουν και να κρατούν το γενεαλογικό τους δέντρο, ενώ άλλοι θεωρούν πως δεν υπάρχει τίποτα πιο ενδιαφέρον. Μερικές φορές αυτές οι διαφορές εκφράζονται ως αναζήτηση αυθεντικών ταυτοτήτων- όπως στην περίπτωση εκείνων που επιθυμούν διακαώς να αναλύσουν το DNA τους ελπίζοντας ότι θα αποδείξουν ποιοι πραγματικά είναι (Βίκινγκ; Ετρούσκοι;) Άλλοι δεν νοιάζονται ή πιστεύουν πως δεν υπάρχουν τέτοιες κατηγορίες, προτιμώντας να σκέφτονται τους εαυτούς τους ως μέρος μιας μεγάλης ασαφούς ή υβριδικής οικουμενικότητας.
Σε ορισμένους αρέσουν οι ζώνες επαφής όπου οι άνθρωποι συναντιούνται και επηρεάζουν ο ένας τον άλλον. Άλλοι φανατίζονται με την ιδέα να κρατούν τις ‘φυλές’ χωριστά, τις εθνότητες καθαρές, τις παραδόσεις άθικτες. Πιστεύω πως καμιά από αυτές τις κοσμοθεωρίες δεν θα επικρατήσει στο ορατό μέλλον.
Πέρα από την πολωμένη σκέψη
Ένα μήνα μετά την άφιξή μου στο αεροδρόμιο Στάνσεντ, βρίσκομαι στα σύνορα που χωρίζουν την αμερικανική πολιτεία της Αριζόνα από τη μεξικανική πολιτεία της Σονόρα. Την τελευταία φορά που βρέθηκα εδώ ήταν πριν από δεκαπέντε χρόνια, αλλά η έρημος μοιάζει η ίδια- όμορφη, απέραντη προς κάθε κατεύθυνση και αδιαπέραστη στις προσπάθειες απόλυτου διαχωρισμού των εθνών με μια γραμμή. Μια κλασική ζώνη επαφών όπου μιλούν πολλές γλώσσες- ισπανικά, αγγλικά, ισπανοαγγλικά και πολλές ντόπιες διαλέκτους- ολόκληρη η νοτιοδυτική περιοχή διεκδικείται από κάποιους Μεξικανούς εθνικιστές ως γη κλεμμένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Άλλοι ακτιβιστές σε αγώνες των ιθαγενών χλευάζουν αυτή την ιδέα, λέγοντας ότι η περιοχή ανήκει στους ντόπιους πληθυσμούς πολύ πριν την κατακτήσουν οι Ευρωπαίοι και ιδρυθεί το σύγχρονο μεξικανικό κράτος.
Πολλές ταυτότητες παλεύουν για να τραβήξουν την προσοχή σε όλη την περιοχή. Οι Τσικάνος, με μεξικανική κληρονομιά αλλά γεννημένοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, διαχωρίζουν τους εαυτούς τους από τους Μεξικανούς, που δηλώνουν μεγάλες διαφορές ανάλογα με το αν προέρχονται από το βορρά ή το νότο, τη δύση ή την ανατολή, την πόλη ή την ύπαιθρο. Τόσο οι Τσικάνος όσο και οι Μεξικανοί μετανάστες απορρίπτουν ότι έχουν οτιδήποτε κοινό με τους μετανάστες από την Κεντρική Αμερική, που διαφοροποιούνται λόγω εθνικότητας. Ορισμένοι ακτιβιστές δίνουν σε όλους αυτούς την ονομασία Λατίνο, ενώ άλλοι χρησιμοποιούν έναν όρο που ακούγεται από πολλούς λευκούς- Hispanic - και οι διαφορές είναι από πολιτική άποψη σημαντικές. Υπάρχουν Αφροαμερικανοί και γηγενείς Αμερικανοί από πολλές φυλές, καθώς και εκείνοι που οι πρόγονοί τους ήρθαν από την Κίνα και την Ιαπωνία. Και κάθε δυνατή μίξη έχει ήδη συμβεί, σύμφωνα με όλους εκτός από ένα κομμάτι αγανακτισμένων White Power. Και δεν είναι οι μόνοι που υιοθετούν ρατσιστικές θέσεις.
Η ποικιλία είναι εκπληκτική και μολονότι τα μέσα επικοινωνίας αναφέρουν συνεχείς πολεμικές και βία, μεγάλοι αριθμοί ανθρώπων περνούν αυτά τα σύνορα κάθε μέρα στο πλαίσιο της καθημερινής τους ζωής. Οι Tohono O’odham, που βρίσκονται εκεί εδώ και 6000 χρόνια, ζουν σε έναν καταυλισμό που κόπηκε στα δυο όταν ορίστηκαν τα σύνορα τον 19ο αιώνα.
Ο μόνος τρόπος να αφομοιώσει κανείς όλα αυτά είναι να εντρυφήσει στις ‘σκέψεις για τα σύνορα’ του Walter Mignolo, κάνοντας συνειδητή προσπάθεια να υπερβεί την εύκολη αντίθεση μεταξύ κυρίαρχων και κυριαρχημένων πολιτισμών.[1] Μια από τις παθιασμένες οπαδούς της αλλαγής του τρόπου σκέψης για τα σύνορα, η Gloria Anzaldua, μας παροτρύνει να ‘διαλύσουμε τον δυϊσμό υποκείμενο-αντικείμενο που μας κρατά φυλακισμένους’.[2] Είναι μια απαιτητική δραστηριότητα, να νιώσουμε το μίγμα με όλες του τις αντιφάσεις και να μην υποκύψουμε στην εύκολη καταδίκη οποιασδήποτε ομάδας. Πρέπει να το δοκιμάσω την επόμενη φορά που θα φτάσω στο αεροδρόμιο Στάνστεντ.
Notes
[1] Mignolo, Walter. 2000. Local Histories/Global Designs: Coloniality, Subaltern Knowledges, and Border Thinking. Princeton University Press.

[2] Anzaldua, Gloria. 1987. Borderlands/La Frontera: The New Mestiza. San Francisco: Aunt Lute..

Η Laura Agustín είναι η συγγραφέας του τόμου Sex at the Margins: Migration, Labour Markets and the Rescue Industry. London: Zed Books, 2007. Επισκεφτείτε την ιστοσελίδα της στο http://www.nodo50.org/conexiones/Laura_Agustin/ και επικοινωνείστε μαζί της στην ηλεκτρονική διεύθυνση laura@nodo50.org.

Πτήση

Η αισθητική και, κατ' επέκταση και η Πολιτική, χάλασαν απο τη στιγμή που πάψαμε να κοιτάμε τη φιγούρα μας στον ολόσωμο καθρέπτη της εξώπορτας. Απο τότε, δηλαδή, που μάθαμε να βλέπουμε την εικόνα μας μόνο αποσπασματικά και μάλλον βιαστικά είτε γιατί δεν είχαμε χρόνο είτε γιατί απλά αλλάξαμε συνήθειες.

Κάπως έτσι και οι πολιτικοί μας, ακολουθώντας τη μόδα των δημοσκοπήσεων, καταφεύγουν σε αποσπασματικές δηλώσεις, κυρίως στον 'καθρέπτη' του δελτίου ειδήσεων, συγκαλύπτοντας την αλήθεια ή ξεστομίζοντάς τη κατ' αποκοπή...δηλαδή, μισή ή προσαρμοσμένη στη συγκυρία.

Με αυτό το σκεπτικό φιάξαμε καινούργιες λέξεις στην οικονομία βαπτίζοντας τον νεοφιλελευθερισμό και τις ιδιωτικοποιήσεις σε 'μεταρρυθμίσεις', στον εργασιακό χώρο τη 'δυνατότητα' την κάναμε 'ευκαιρία', τη προεκλογική παροχολογία...την είπαμε 'παροχές', τις αποζημιώσεις σε πληγέντες 'τριχίλιαρα', τη κοινωνική πολιτική, θα έλεγα 'φιλανθρωπία' αλλά και τις off shore εταιρείες 'νόμιμη' φοροδιαφυγή, τη προνομιακή κρατική διαφήμιση, 'εκδοτικές ανάγκες' της συζύγου-δημοσιογράφου του Υπουργού Τύπου κ.ο.κ.

Το σκηνικό πράγματι δείχνει να αλλάζει...αλλά και πάλι οι λέξεις μάς ξεπερνούν όταν μιλάνε για ανατροπή. Η ανατροπή δεν είναι διαμαρτυρία αλλά πολιτικό σχέδιο σε βάθος χρόνου. Γι' αυτό και αργεί...τα στάδια είναι σχεδόν προκαθορισμένα και αφορούν αρχικά στη συνεργασία του ΠΑΣΟΚ με τον ΣΥΡΙΖΑ. Ομως, και η λέξη 'συνεργασία' δεν θα είναι μια απλή υπόθεση. Κάποιοι πρέπει να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων που ξεπερνά τις 'ατάκες' και την υπεροψία. Κάποιοι πρέπει ακόμα να διανύσουν δρόμο για να κατακτήσουν την εμπιστοσύνη προς τη κατεστημένη πολιτική και να πάψουν να πορεύονται ψαρεύοντας σε απόμερες παραλίες....

Κι επιτέλους κάποιοι πρέπει να ξαναστήσουν τον καθρέπτη στην εξώπορτα...Ισως έτσι συνειδητοποιήσουν ότι πριν βγούν στην κοινωνία θα πρέπει να φτιάξουν την αισθητική τους!

Παγκοσμιοποίηση με λίγα λόγια...

Bhutan : The Namgay family of Shingkhey VillageFood expenditure for one week: 224.93 ngultrum or $5.03




Ecuador : The Ayme family of TingoFood expenditure for one week: $31.55




Germany: The Melander family of BargteheideFood expenditure for one week: 375.39 Euros or $500.07




United States: The Revis family of North CarolinaFood expenditure for one week $341.98



Italy : The Manzo family of Sicily Food expenditure for one week: 214.36 Euros or $260.11



Mexico : The Casales family of Cuernavaca Food expenditure for one week: 1,862.78 Mexican Pesos or $189.09



Egypt : The Ahmed family of CairoFood expenditure for one week: 387.85 Egyptian Pounds or $68.53



Chad : The Aboubakar family of Breidjing CampFood expenditure for one week: 685 CFA Francs or $1.23




Poland : The Sobczynscy family of Konstancin-JeziornaFood expenditure for one week: 582.48 Zlotys or $151.27

Σπουδές & επάγγελμα

Το παρακάτω κείμενο είναι διάλεξη του Γιάννη Μπουτάρη σε ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου στο πλαίσιο του ΠΜΣ με τίτλο: "Γεωργία & Περιβάλλον" στις 31/8/2008. Τον ευχαριστώ για τη διάθεσή του στο blog μου.

"Να ευχαριστήσω κατ’ αρχήν για την πρόσκληση του καθηγητή Νίκου Μάργαρη, φίλου από παλιά και θάλεγα ομοϊδεάτη, μια και η αντίληψή του για θέματα περιβάλλοντος και ο τρόπος αντιμετώπισης των προβλημάτων που προκύπτουν από την ανθρώπινη επιβολή στο περιβάλλον, με βρίσκει σχεδόν πάντα σύμφωνο. Δεν θ’ αντισταθώ στον πειρασμό μιας και τις μέρες αυτές ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα των εισαγωγών στα ανώτερα και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα να σχολιάσω για δυο λεπτά το θέμα.

Τα κόμματα και τα Μ.Μ.Ε. έχουν αποπροσανατολίσει την ελληνική κοινωνία όσον αφορά το θέμα παιδεία και εν προκειμένω την ανώτερη και ανώτατη. Παράλληλα έχει αναπτυχθεί ένας τεράστιος κόσμος «ο κόσμος της προετοιμασίας» όπως τον χαρακτηρίζω. Η εισαγωγή σε κάποιο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα είναι αυτοσκοπός με τελικό στόχο την απόκτηση ενός πτυχίου που συμπληρώνει, ολοκληρώνει και σφραγίζει τα τυπικά προσόντα που απαιτούνται για την κατάληψη μιας κάποιας θέσης στον τεράστιο στη χώρα μας δημόσιο τομέα ή ιδιωτικό τομέα, προκειμένου από κει και πέρα η ζωή μας να κυλάει ήσυχα με μια ελάχιστη οικονομική εξασφάλιση. Λυπάμαι που το λέω αλλά δυστυχώς είναι εμπειρία προσωπική μια κι έχουν περάσει από τα χέρια μου, κυρίως με συνεντεύξεις, πάρα πολλοί απόφοιτοι σχολών. Η γεύση είναι δυσάρεστη μια και ο τίτλος (πτυχίο) δεν ανταποκρίνεται με κανένα τρόπο στα ουσιαστικά προσόντα που απαιτούνται για επαγγελματική αποκατάσταση.

Θεωρώ ότι όλο αυτό το σύστημα ανώτατης παιδείας αλλά και γενικότερα το εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα μας δεν εξυπηρετεί παρά μόνο τα φροντιστήρια, το καθηγητικό και διδασκαλικό κατεστημένο και τους ανθρωποφάγους κομματικούς μηχανισμούς. Κατά την ταπεινή μου άποψη, θα έπρεπε εδώ και χρόνια να έχει αποκατασταθεί ένα σύστημα όπου η τεχνική εκπαίδευση σε όλα τα πεδία να έχει σαφή χαρακτήρα προετοιμασίας για επαγγελματική αποκατάσταση και η ανώτατη παιδεία να στοχεύει στη δημιουργία ανθρώπων με ευρύτερο πεδίο ενδιαφερόντων και γνώσεων (η λέξη Πανεπιστήμιο από μόνη της μας λέει πολλά). «Ανωτατοποιούμε» τεχνικές σχολές (Τ.Ε.Ι.), μειώνουμε τη «διδακτέα ύλη» στα Πανεπιστήμια, δημιουργούμε ένα σωρό παράθυρα ώστε η απόκτηση πτυχίου να γίνεται όλο και πιο ανώδυνη κι εύκολη και βέβαια κρυβόμαστε πίσω από το σύνθημα δωρεάν παιδεία .Δεν θέλω με κανέναν τρόπο φυσικά να υποτιμήσω τις τεχνικές σπουδές, αλλά όπως και να το κάνουμε η κοινωνία μας έχιε ανάγκη πολλών επιπέδων, γνώσεων και δεξιοτήτων. Αυτό δεν απαγορεύει φυσικά την όποια προσωπική καλλιέργεια αναζητά ο καθένας.

Η παιδεία μας ούτε δωρεάν είναι, ούτε ουσιαστική παιδεία είναι. Είναι μια αναγκαστική εν τέλει διαδικασία, προκειμένου όπως είπα και προηγουμένως να αποκτηθούν ορισμένα προσόντα, τυπικά στη βάση τους, για επαγγελματική αποκατάσταση. Κανείς βέβαια δεν μας υπόσχεται ότι η Σχολή θα σου βρει δουλειά όταν τελειώσεις, όπως αυτό γίνεται συχνά στα Αμερικανικά πανεπιστήμια, με πολύ διαφορετικές όμως συνθήκες και διεργασίες.

Ας αφήσουμε όμως τα στενάχωρα μια και το θέμα της εισήγησής μου δεν είναι κριτική για το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα αλλά η μεταφορά σε σας κάποιων σκέψεων για το πώς ένας σπουδαστής που τέλειωσε μια σχολή μπορεί να μπει πια στην «κανονική ζωή» που έχει ένα βασικό χαρακτηριστικό :την εξασφάλιση του επιουσίου και ένα επίσης ζητούμενο, την προσωπική ευχαρίστηση από την επαγγελματική απασχόληση. Θα σταθώ λίγο σ’ αυτό, την προσωπική ευχαρίστηση που μπορεί να έχει κάποιος από το επάγγελμά του ως βασικό κριτήριο για την επιλογή και άσκηση οποιουδήποτε επαγγέλματος. Κατ’ αρχήν πιστεύω ότι δεν γεννηθήκαμε για να δουλεύουμε σκληρά, ούτε απαραίτητα η σκληρή δουλειά φέρνει την επιτυχία κατά τα σημερινά πρότυπα της επιτυχίας.

Ξεκινώντας από ένα δεδομένο ότι τελείωσα επιτέλους τις σπουδές μου και τώρα τι κάνω, πιστεύω ότι πρέπει ο καθένας να ξεκαθαρίσει δυο τρία πράγματα.

Πρώτον να πάρει απόφαση ότι οποιοδήποτε επάγγελμα ακολουθήσει (που πολλές φορές μπορεί να είναι διαφορετικό από τις σπουδές του) θα πρέπει ν’ αγαπάει και να σέβεται τον κόπο του και τη δουλειά του.

Δεύτερον να συνειδητοποιήσει ότι πέρα από τη μισθωτή απασχόληση υπάρχει πάντα και η δυνατότητα αυτοαπασχόλησης (και δεν μιλάμε για επαγγέλματα όπως γιατρός, δικηγόρος, στρατιωτικός κ.λπ.) δυνατότητα που κατά κόρον προωθείται με τα Ευρωπαϊκά προγράμματα τόνωσης της επιχειρηματικότητας νέων επαγγελματιών και ειδικότερα γυναικών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι σε όλες τις χώρες της ελεύθερης λεγόμενης οικονομίας οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι αυτοαπασχολούμενοι και οι επιχειρήσεις οικογενειακής μορφής είναι πάντα ο κορμός της οικονομίας .

Τρίτον να εμπεδώσει μέσα του ότι σε όποιο σύστημα και να ενταχθεί, δημόσιο, ιδιωτικό, μισθοδοτούμενος ή αυτοαπασχολούμενος, να μην ξεχνάει ποτέ ότι είναι αυτόνομο ανεξάρτητο σκεπτόμενο άτομο. Η ενεργός συμμετοχή του σε οποιοδήποτε σύστημα, όσο δύσκολο και ν’ ακούγεται αυτό, είναι απαραίτητη αφενός για να μπορέσει να βελτιωθεί το σύστημα αυτό καθ’ αυτό αφετέρου για να υπάρχει σε όποιο μέτρο είναι δυνατόν η προσωπική ικανοποίηση. Τα συστήματα ποιότητας ISO και HACCP απαιτούν την ενεργό συμμετοχή των εργαζομένων σε όλα τα επίπεδα. Έχοντας προσωπική εμπειρία εφαρμογής και λειτουργίας των συστημάτων αυτών μπορώ να διαβεβαιώσω ότι εφόσον η εφαρμογή ενός συστήματος ISO γίνεται ενσυνείδητα και με πλήρη βούληση της διεύθυνσης μπορεί να αλλάξει άρδην τη λειτουργία, την εργασιακή ατμόσφαιρα και τελικά τα οικονομικά αποτελέσματα μιας δουλειάς.

Τέταρτον η ηθική στις επιχειρήσεις ή η ηθική των επιχειρήσεων. Ένα εξαιρετικά δύσβατο πεδίο ειδικά στις μέρες μας όπου έχει θεοποιηθεί το κέρδος και ως εξισορρόπηση λειτουργεί η εταιρική κοινωνική ευθύνη. Πιστεύω πως για εργαζόμενο αυτοαπασχολούμενο ή μισθωτό η συνειδητοποίηση ότι ζω σε μια κοινωνία και το αποτέλεσμα της δουλειάς μου πρέπει να βελτιώσει, όχι μόνο τη δική μου προσωπική κατάσταση, αλλά και τη λειτουργία της κοινωνίας, είναι απαραίτητο στοιχείο για την προσωπική ικανοποίηση. Έτσι θα μπορέσει αφενός να βελτιωθεί το σύστημα αυτό καθ’ αυτό, αφετέρου να υπάρξει σε όποιο μέτρο είναι δυνατόν η προσωπική ικανοποίηση.

Πέμπτον να έχουμε υπ όψιν ότι όποια δουλειά και να κάνουμε είναι απολύτως απαραίτητο να έχουμε κάποιες γνώσεις οικονομικές και διοικητικές. Δεν είναι απαραίτητο να τις σπουδάσουμε με την έννοια της παρακολούθησης μαθημάτων κ.λπ. Μερικά απλά βιβλία για τα δύο θέματα μπορούν να βοηθήσουν, παράλληλα με την άσκηση οποιασδήποτε δουλειάς αυτό που οι Αμερικανοί μάγοι λένε on the job learning.

Τέλος, ας έχουμε υπόψη ότι στη διάρκεια της ζωής αλλάζουμε επαγγέλματα και δεν είναι όπως παλιά.

Μετά απ’ αυτά τα μάλλον φιλοσοφικά ή δήθεν φιλοσοφικά ας δούμε την επαγγελματική απασχόληση που μπορεί να απορροφήσει σπουδαστές που έχουν πάρει μια ολοκληρωμένη σειρά σπουδών. Θα σταθώ σ’ ένα κύκλο σπουδών, αυτόν που ακολούθησα εγώ και είναι το χημικό τμήμα της τότε Φυσικομαθηματικής Σχολής του Α.Π.Θ. και ειδικεύτηκα στην οινολογία. Αργότερα ασχολήθηκα με θέματα περιβάλλοντος κυρίως λόγω της ενασχόλησής μου με την αμπελουργία. Στην αρχή θεωρούσα ότι η χημεία είναι η μητέρα όλων των επιστημών και ήμουν πολύ περήφανος που είχα σπουδάσει χημεία. Στη διάρκεια των σπουδών μου παρακολουθούσα παραδόσεις του Κακριδή και του Τσομπανάκη στη Φιλολογία, του Μάνεση και του Πανταζόπουλου στη Νομική, κυρίως γιατί συνέπιπταν οι ώρες με φίλους μου στις αντίστοιχες σχολές. Παρακολουθούσα και μαθήματα αμπελουργίας ως ακροατής μια και η είσοδος στα αμφιθέατρα ήταν ανεξέλεγκτη και φυσικά ελεύθερη. Εμφανίστηκαν εν συνεχεία οι πρώτες ανησυχίες για το τι πρέπει να έχει σαν βασική σπουδή ένας οινολόγος, τη χημεία ή τη γεωπονία. Κι αυτό γιατί δεν είναι δυνατόν να κάνεις καλό κρασί χωρίς να έχεις καλό αμπέλι. Επ’ αυτού ίσως συζητήσουμε στο τέλος μια και είναι ένα πολύ μεγάλο και θάλεγα ενδιαφέρον κεφάλαιο. Μέχρι σήμερα δεν έχω δώσει απάντηση ξεκάθαρη. Με τα χρόνια και με την όλο και πιο έντονη κι ενεργό συμμετοχή μου στα κρασιά, πέρα από την παραγωγή αυτή καθ’ αυτή, διαπίστωσα ότι όσο καλό κρασί και να κάνεις αν δεν το πουλήσεις θα το πιεις μόνος σου, με πολλές αμφιβολίες αν θα περνάς για πολύ καιρό καλά. Έτσι άνοιξαν διάφορες πόρτες που μου έδειξαν ότι ένας οινολόγος, άσχετο αν προέρχεται από γεωπονία ή χημεία μπορεί ν’ ασχοληθεί με ένα σωρό τομείς στο κρασί. Ειδικά οι απόφοιτοι των Τ.Ε.Ι. οινολογίας μια και τα μαθήματα εκεί έχουν μεγαλύτερο εύρος μπορούν ν’ ασχοληθούν :

1. Να γίνουν στελέχη σε τμήματα Πωλήσεων marketing

2. Να γίνουν οινοχόοι

3. Να γίνουν δημοσιογράφοι οίνου

4. Να γίνουν experts σε θέματα νομοθεσίας, απασχολούμενοι έτσι σε συλλογικά όργανα ή στο δημόσιο τομέα, όπου η έλλειψη είναι τεράστια

5. Να γίνουν τεχνικοί σύμβουλοι ως ανεξάρτητοι οινολόγοι σε πολλές επιχειρήσεις. Τα μεγέθη ιδιαίτερα των μικρών επιχειρήσεων δεν αντέχουν μόνιμο οινολόγο γεωπόνο ή χημικό.Θα μπορούσαμε ν’ απαριθμήσουμε εδώ πεδία που ανοίγονται, που δυστυχώς στην Ελλάδα είναι ακόμη στην αρχή, αλλά η εξέλιξη είναι ραγδαία και η ανάγκη εξειδικευμένου προσωπικού γίνεται όλο και πιο σαφής.

Δεν θάθελα να σας κουράσω άλλο αναριθμώντας επαγγέλματα και απασχολήσεις που ανοίγονται για έναν σπουδαστή που εν τέλει έχει περιβαλλοντικές ευαισθησίες. Θα σας πω μόνο ότι πια η εξοικονόμηση ενέργειας, η διαχείριση αποβλήτων των οινοποιείων και η δημιουργία παραπροϊόντων (αποστάγματα – ξύδια – αμπελόφυλλα – πράσινος τρυγητός - ρεσβερατρόλη) δημιουργούν όλο και μεγαλύτερες ανάγκες για προσωπικό με συγκεκριμένες γνώσεις αλλά και διαθέσεις.Η χώρα μας έχει υπογράψει εδώ κι έξι χρόνια τη σύμβαση τοπίου στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Η σύμβαση αυτή δυστυχώς δεν έχει κυρωθεί ακόμη όπως θάπρεπε από τη Βουλή. Σύμφωνα με τη σύμβαση αυτή είναι απαραίτητη η διαφύλαξη του αμπελοοινικού τοπίου ειδικά στις ζώνες ΟΠΑΠ όπου αυτό καθ’ αυτό το τοπίο συνιστά ως παράδοση, συνθήκη απαραίτητη για ένα κρασί ΟΠΑΠ. Αν ρίξουμε μια ματιά στα τοπία της Τοσκάνης, της Βουργουνδίας, της Καμπανίας θα καταλάβετε τι εννοώ.Η εικόνα αυτή είναι μια απαραίτητη συνθήκη για την ανάπτυξη του Οινοτουρισμού. Άφησα τελευταίο αυτό το θέμα. Κεφάλαιο καινούργιο για την Ελλάδα, αρκετά παλιό για την Ευρώπη, εξαιρετικά ανεπτυγμένο στις νέες χώρες.

Ο Οινοτουρισμός σε έναν πιο ελεύθερο ορισμό είναι μια πρόσκληση στον περιηγητή και ο τελικός στόχος του «οικοδεσπότη» ο επισκέπτης να φύγει ευχαριστημένος είναι βασικό στοιχείο για ένα πετυχημένο «ανοιχτό οινοποιείο». Παραδείγματα έχουμε πάρα πολλά και στη χώρα μας. Σε όλο αυτό τον τεράστιο τομέα του τουρισμού οι γνώσεις πάνω στο κρασί και το περιβάλλον είναι απαραίτητες. Πάνω σ’ αυτή τη βάση χτίζεται μια πρόταση για έναν άλλο τρόπο ζωής που η γαστρονομία έχει ορίσει ως κίνημα slow food και η αμπελουργία – οινοποιία εκφράζει με τη ρύση φυτεύω αμπέλι για το εγγόνι μου. Υπομονή, επιμονή, αναζήτηση, στοιχεία που γιατί όχι μπορεί ν’ αποτελούν πρόταση ζωής.

Θα κλείσω θίγοντας δυο κεφάλαια που ξεφεύγουν λίγο από το θέμα μου :

1. Γεωργία στην Ελλάδα – Μείωση της απασχόλησης και των καλλιεργούμενων εκτάσεων (Fissler 2000 > αγρότης επιχειρηματίας) . Δεν πήραμε το μήνυμα ότι το 2013 σταματάνε όλες οι επιδοτήσεις. Εμείς στηριζόμαστε στις επιδοτήσεις. Απαιτούμε αυξήσεις τιμών, ενώ θάπρεπε να ζητούμε δομικές αλλαγές (αναδασμός, εκπαίδευση, απασχόληση μετά τη σύνταξη).Στην Ε.Ε. η μέγιστη ιδιοκτησία είναι 250 στρ. Στην Ελλάδα δεν ξεπερνά τα 35 στρ. κι αυτά διάσπαρτα.

2. Κόστος, τι θα πει φθηνό και ακριβό. Το θέμα σηκώνει πολύ συζήτηση μια και θεωρώ ότι σαν κόστος δεν πρέπει να αρκούμαστε σε ξερά νούμερα λογιστικής. Θεωρώ ότι στην έννοια κόστος πρέπει να υπολογίζονται και άϋλοι παράγοντες όπως η ατομική ευχαρίστηση, οι όποιες περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής κ.α."

Η έμφαση σε προτάσεις είναι δικές μου.

Waiting for the miracle

Το αντίπαλο δέος...

«Είναι όλο λάθος από τη αρχή μέχρι το τέλος»,

είπε η κάμπια αποφασιστικά, και έγινε σιγή για μερικά λεπτά.

Lewis Carroll

Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων Κεφάλαιο 5: Συμβουλές από την Κάμπια

Το έλλειμμα δημοκρατίας είναι βαρειά κουβέντα....αλλά περισσότερο βαρύ είναι το φορτίο του ελλείμματος.

Το ζούμε καθημερινά στις μικρές κοινωνίες μας όπου η απουσία κριτικής σκέψης στο δημόσιο βίο απο τη μια και η διαρκής ενασχόληση με σχολιασμούς και ερμηνείες των ΜΜΕ απο την άλλη, έχει δημιουργήσει μια γενικευμένη ψευδο-συναίνεση για τους κυβερνώντες που άλλοτε το ερμηνεύουν ως συνενοχή (;), άλλοτε ως ανοχή (;) κι άλλοτε ως παραδοχή (;) του κοινού σε όλα όσα συμβαίνουν. Μερικές φορές μάλιστα ξεχνιούνται ακόμα περισσότερο και παρασύρονται... Κάπως έτσι έχουν βαφτίσει τον Καραμανλή..."Κεφάλαιο";!

Ε! Καλά, μη τρελλαθούμε τώρα ότι κι ο Καραμανλής είναι "Κεφάλαιο"....υπάρχουν και καλύτερες αφηγήσεις στην ιστορία αυτού του τόπου. Αρέσκονται, όμως, και πάλι οι σχολιαστές της τηλεόρασης να λένε μεγάλες κουβέντες. Κάπως έτσι περνάει η ώρα, κυρίως, του δελτίου ειδήσεων...το παραμύθι, η αγορά και η πώληση...αλλά και τα ανέκδοτα του τύπου: "ο Καραμανλής δεν αντιδρά ποτέ εν θερμώ"..."εγώ τον ξέρω καλύτερα απ' όλους"..."πήρε αντρίκια την ευθύνη" και άλλες τέτοιες φανφάρες εκδοτών που ανταγωνίζονται για τον μυστικό, αδιόρατο και απρόβλεπτο κόσμο του "γυμνού βασιλιά"...

Αλλά καθώς περνά η ώρα...έχουν περάσει ήδη κοντά στα 6 χρόνια και απ'οτι φαίνεται κανείς δεν κινείται αυθρόμητα προς μια άλλη κατεύθυνση. Αντίθετα ο ψηφοφόρος μοιάζει να σπρώχνεται σαν να μην έχει εναλλακτική τόσο που ένα μεγάλο ποσοστό δηλώνει οτι θα ψηφίσει λευκό ή θα απέχει. Τι φταίει γι΄αυτό;

Οι μη διακριτές διαφορές:

-Η ανακύκλωση των ίδιων προσώπων, η αποφυγή των πραγματικών προβλημάτων των πολιτών προς χάρη της πολιτικής καρριέρας, του πλουτισμού και της προσωπικής καταξίωσης κάποιων που προφανώς, ακόμα και στην αντιπολίτευση, κινούνται ως εν ενεργεία υπουργοί.

-Η καταπολέμηση της διαφθοράς των κυβερνώντων με τα ίδια όπλα: φωνές, κοκορομαχίες, επίδειξη δύναμης και εφυολογημάτων, πολυτελής καθημερινός βίος, ύφος 800 καρδιναλίων σε συζητήσεις, γνώσεις επι παντός επιστητού, συγγενείς και κουμπάροι, κληρονομικές έδρες κ.α. Ολα αυτά δεν πείθουν κανένα οτι τα πράγματα έχουν αλλάξει.

Εάν οι διαφορές δεν καταγραφούν αισθητά και με πράξεις ορατές μέσα στη κοινωνία, αν δεν υπάρξει αντίπαλο δέος, τέτοιο που να προκαλέσει αυθόρμητα τη στροφή προς τα πράγματα, το σύστημα θα είναι για μια ακόμα φορά λάθος απο την αρχή. Κι αυτό θα είναι ακόμα πιο επικίνδυνο κι απο τη διακυβέρνηση της ΝΔ. Γιατί κάπως έτσι -καταργώντας την ελπίδα και υποθηκεύοντας την εμπιστοσύνη-μπορεί να οδηγηθούμε σε διαδοχικές εκλογικές δοκιμασίες και σε απο μηχανής σωτήρες της Πολιτικής....

On Shore...

Γρανάζι...

Οι 'συζητήσεις' που γίνονται τα τελευταία χρόνια για τη πολιτική διεξάγονται πολύ περισσότερο στα τηλεοπτικά παράθυρα, παρά μέσα στη κοινωνία. Οι άνθρωποι που μιλάνε είναι τόσο αναγνωρίσιμοι για τον κάθε Έλληνα πολίτη που έχει τηλεόραση, σχεδόν όσο και οι κοντινοί του συγγενείς. Αυτοί που ορίζουν τη αρχή, το τέλος, το ύφος αλλά και τον προσανατολισμό της συζήτησης είναι πάντα οι δημοσιογράφοι και και οι καναλάρχες. ΄

Τι γίνεται, όμως, στη κοινωνία; Εκεί οι συζητήσεις εκλείπουν. Κάποτε οι άνθρωποι συζητούσαν στα καφενεία, στα σωματεία, στους συλλόγους, στις συνελεύσεις αλλά και στα κόμματα για τα προβλήματα της καθημερινότητας. Σήμερα, είτε απέχουν είτε πηγαίνουν εκεί γνωρίζοντας ήδη το αποτέλεσμα, τους ομιλητές και τις τοποθετήσεις τους... ακόμα και το τι θα ψηφίσουν, οπότε όσοι έχουν γνώμη δεν μπαίνουν καν στον κόπο να ζητήσουν τον λόγο.

Γι' αυτό και η δημοκρατία εκλείπει.

Ο Πολίτης δεν ασκείται στην διατύπωση της γνώμης του, στην αντίρρηση με βάση ντοκουμέντα, στη πειθώ, στην αναίρεση της αρχικής του άποψης μέσα απο την ανταλλαγή απόψεων, στην διαθέσιμότητά του να συμμετέχει σε ομάδες εργασίας. Δεν μεταφέρει τα βιώματα και τους προβληματισμούς του απο τη κοινωνία. Δεν αναρωτιέται φωναχτά αφού το ΄έργο' είναι γνωστό σε όλους και απλά επαναλαμβάνεται με μαθηματική ακρίβεια.

Το έργο αυτό δεν έχει κανένα συλλογικό ενδιαφέρον!

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι εκπτώσεις του ήθους-δεν θα πώ της ηθικής που εν τέλει είναι του καθενός- είναι πλέον όχι μόνο διαδεδομένες αλλά έχουν γίνει και στερεότυπα...ενδεχομένως και παραδείγματα...Ετσι κάποιοι 'μπερδεύουν' τις διαδικασίες με το σκοπό, τους θεσμούς με τις προσωπικές φιλοξοδίες, τη νομοθεσία με την εξυπηρέτηση, την διαθεσιμότητα με τη σειρά στην καθεστηκυία τάξη των πραγμάτων. Τόσο απλά και τόσο ξεκάθαρα.

Αλλωστε, ό,τι έχουν να πούν...θα το πούν στην τηλεόραση. Εκεί θα απολογηθούν, μέσα απο εκεί θα πάρουν ψήφους κι αναγνώριση.

Επομένως, αυτός ή αυτοί που θέλουν ν' αλλάξουν ουσιαστικά τα πράγματα, που επιχειρούν συνεχώς την ανασυγκρότηση και την 'κάθαρση', την αλλαγή ήθους και ύφους, δεν είναι θεμιτό να κάνουν τα ίδια πράγματα. Οφείλουν και πρέπει να ρισκάρουν ξεκινώντας απο το ίδιο τους το σπίτι λέγοντας αλήθειες κι όχι κατ' αποκοπή ψέμματα που απλά προσαρμόζονται ανα περίπτωση. Ειδάλλως είναι και πάλι απλό. Ο κόσμος θα κρίνει απο την τηλεόραση. Εκεί όπου ο τηλεοπτικός χρόνος είναι πάντα σημαδεμένος όπως τα χαρτιά. Κι εκεί θα αποφασίσει με συνοπτικές διαδικασίες που βάζουν όλους σ' ενα τσουβάλι. Στο ίδιο τσουβάλι που βάζουν οι πολιτικοί τις ψήφους των πολιτών κάθε τέσσερα (περίπου) χρόνια. Αλλωστε, η συλλογή ψήφων είναι περισσότερο μαζική και σύντομη μέσα απο τα κανάλια. Κοστίζει λιγότερο χρόνο με τον Πολίτη και περισσότερο χρήμα. Κι έπειτα μιλάμε για διαφθορά;

Κάποιοι, κυρίως στην αντιπολίτευση (γιατί απο τη ΝΔ δεν περιμένουμε κάτι, τα είπε όλα ο Πρωθυπουργός της απουσίας στη ΔΕΠ, άλλωστε), πρέπει να καταλάβουν οτι η Πολιτική δεν είναι διεκπεραίωση αλλά συλλογιστική με πνεύμα και ουσία που εισπράττεται απο τους Πολίτες και τη συμβίωση μαζί τους. Η ευθύνη είναι μεγάλη τόσο για τον Γιώργο Παπανδρέου όσο και για το κόμμα που επιθυμεί να λέγεται σοσιαλιστικό κίνημα.

Εξήγησέ μου!

Δεν ξέρω γιατί... αλλά ο Νικόλας είναι πάντα επίκαιρος, ακόμα και σήμερα! Ειδικά μετά τη συνέντευξη και, κυρίως, τις απαντήσεις του Πρωθυπουργού μου φαίνεται οτι το άσμα είναι κλασικό...

Βαρέθηκα τη μίζερη μου φύση

κανένας πια δε λέει να ξεκουνήσει

κανένας πια δε λέει να ξεκουνήσει,

αναμφιβόλως δε με χωράει ο τόπος ρε παιδιά

Βαρέθηκα τα ίδια και τα ίδια,

τα δάκρυα να κάνω μπιχλιμπίδια,

τα λόγια, μοναχά, μας απομείναν κι οι θεωρίες

στην πράξη μας χαλάνε οι θεσμοί

Βαρέθηκα να λέω πως θα αλλάξει

το σύστημα μας έχει επιτάξει

απόκληρα απομείναμε πουλάκια,

κυνηγημένα με ξεπουπουλιασμένα τα φτερά

Βαρέθηκα κι αυτό το μονοπάτι

ακόμα και σαν βρω κάνα κομμάτι

πώς είναι δυνατό να μαστουριάζεις,

εξήγησέ μου άμα σου περιφράξαν την καρδιά

για πες μου, πώς μπορείς και μαστουριάζεις

άμα σου περιφράξαν την καρδιά

Συνέχεια μου έρχεσαι από πίσω

δεν έχω πια το σάλιο να σε φτύσω

πώς γίνεται στον ένα παλαβιάρη,

εξήγησέ μου κουτόχορτο χιλιάδες να βοσκάν

πώς γίνεται στον κάθε παλαβιάρη

κουτόχορτο χιλιάδες να βοσκάν