Παρασκευή, 23 Ιανουαρίου 2009

Αριστερά και Χαμάς

Ενα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Τ. Γέρου* που δημοσιεύθηκε στην ΑΥΓΗ της Κυριακής (18.1.2009)

Είναι σαφές ότι από τη στιγμή που ξεκίνησε η άγρια επίθεση του ισραηλινού στρατού στη Λωρίδα της Γάζας η ελληνική Αριστερά στάθηκε συνολικά στο πλευρό των Παλαιστινίων, αντιδρώντας στην πολιτική των "ίσων αποστάσεων". Σε ό,τι αφορά όμως την αντιμετώπιση των παλαιστινιακών κομμάτων, έχει κανείς την αίσθηση ότι μεγάλο μέρος της ελληνικής Αριστεράς, συμπεριλαμβανομένου του ΣΥΡΙΖΑ, συμμερίζεται σε σημαντικό βαθμό τη στάση των κυρίαρχων πολιτικών δυνάμεων. Αναφέρομαι εδώ στην επιφύλαξη ή ακόμη και την αρνητική στάση απέναντι στη Χαμάς και τις πολιτικές της επιλογές. Η στάση αυτή δεν εκφράζεται ρητά, αλλά προκύπτει κυρίως με έμμεσο τρόπο: είτε μέσω της προβολής απόψεων που προέρχονται από στελέχη της Φάταχ και της αντίστοιχης αποσιώπησης του πολιτικού λόγου που εκφέρεται από τη Χαμάς, είτε μέσα από την απουσία σοβαρών αναλύσεων σχετικά με τη φυσιογνωμία, τις εσωτερικές διεργασίες και τους μετασχηματισμούς της ισλαμιστικής οργάνωσης.1

Τη λανθάνουσα επιφύλαξη απέναντι στη Χαμάς θα μπορούσε κάποιος να τη διαγνώσει και στις πρόσφατες πορείες διαμαρτυρίας που οργανώθηκαν προς την ισραηλινή πρεσβεία στην Αθήνα, όχι βέβαια μέσα από τα συνθήματα που κυριάρχησαν αλλά περισσότερο από τις κουβέντες στα "πηγαδάκια" που είχαν στηθεί ανάμεσα στους έλληνες διαδηλωτές. Συνολικά, η στάση αυτή, στην οποία αναφέρομαι, θα μπορούσε να συνοψιστεί ως μια σαφής υποστήριξη προς τους Παλαιστίνιους αλλά όχι και προς τη "φονταμενταλιστική" Χαμάς. Την ίδια στιγμή, σημαντικό τμήμα της ελληνικής Αριστεράς δεν φαίνεται διατεθειμένο να προβεί σε μια σοβαρή --ή και οποιαδήποτε-- κριτική απέναντι στις επιλογές της "κοσμικής" Φάταχ.

Οι παραδοχές αυτές, ωστόσο, εμπεριέχουν σοβαρά προβλήματα και αντιφάσεις, που μοιάζουν να περνούν απαρατήρητες. Έτσι, οι αναλύσεις που φιλοξενούνται σε διάφορα έντυπα της Αριστεράς επικρίνουν τις πολιτικές των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στους Παλαιστίνιους, όχι μόνο για την αμέριστη στήριξη που προσφέρουν στο Ισραήλ, αλλά και για την τιμωρία των Παλαιστινίων εξαιτίας των πολιτικών επιλογών τους, το εμπάργκο που επέβαλαν στα κατεχόμενα εδάφη, καθώς και τη διαίρεση της παλαιστινιακής αντίστασης. Αν όμως οι αριστερές αυτές αναλύσεις είναι ακριβείς σε ό,τι αφορά την περιγραφή του διεθνούς πλαισίου, που καθιστά εφικτή την εγκληματική πολιτική του Ισραήλ, είναι ταυτόχρονα βαθιά προβληματικές στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις μέσα στην ίδια την Παλαιστίνη. Και αυτό διότι η πολιτική της Δύσης απέναντι στους Παλαιστίνιους δεν υλοποιείται με ένα μαγικό ραβδάκι που κινείται από την Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες, αλλά επιβάλλεται και διαμέσου των τοπικών εκφραστών της πολιτικής αυτής.

Αυτές τις μέρες μοιάζει να έχει ξεχαστεί το γεγονός ότι η πολιτική των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά την εκλογική νίκη της Χαμάς στις εκλογές του 2006 στηρίχθηκε έμπρακτα από την ηγεσία της Φάταχ, και ιδιαίτερα από τον πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούντ Αμπάς. Η τιμωρία των Παλαιστινίων που επέλεξαν να ψηφίσουν την "τρομοκρατική" Χαμάς υλοποιήθηκε αρχικά μέσω της διακοπής της άμεσης οικονομικής βοήθειας που διοχετευόταν προς την Παλαιστινιακή Αρχή. Το καλοκαίρι όμως του 2006 συστήθηκε ο λεγόμενος "Προσωρινός Διεθνής Μηχανισμός", υπό την αιγίδα της Παγκόσμιας Τράπεζας, που ανέλαβε να παράσχει ένα ποσό οικονομικής βοήθειας απευθείας στο γραφείο του Μαχμούντ Αμπάς, παρακάμπτοντας έτσι τη νόμιμη κυβέρνηση της Χαμάς. Άλλωστε, η ανταγωνιστική κυβέρνηση που στήθηκε στη Δυτική Όχθη, με πρωθυπουργό τον οικονομολόγο Σαλάμ Φαγιάντ, πρώην στέλεχος της Παγκόσμιας Τράπεζας, αναγνωρίζεται ως νόμιμη από τη διεθνή κοινότητα, παρά την αντισυνταγματικότητά της. Ακόμη πιο σοβαρό όμως είναι το γεγονός ότι ο Αμπάς έλαβε οικονομική υποστήριξη ύψους 82 εκατομμυρίων δολαρίων από την αμερικανική κυβέρνηση, προκειμένου να εξοπλιστούν τα ένοπλα τμήματα της Φάταχ και να αντιμετωπίσουν τις δυνάμεις της Χαμάς.

Η ενδυνάμωση όμως της Χαμάς οφείλεται κυρίως στη διάψευση των ελπίδων που είχαν δημιουργήσει οι Συνθήκες του Όσλο και τη συνακόλουθη ανάπτυξη ενός πνεύματος αντίστασης στον παλαιστινιακό πληθυσμό. Η αντίσταση αυτή στην παρούσα συγκυρία λαμβάνει, κατά κύριο λόγο, τη μορφή της μη συνεργασίας, δηλαδή της μη συναίνεσης απέναντι στην "ειρηνευτική διαδικασία" που προωθούν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μέσω της σύμπραξης του Μαχμούντ Αμπάς. Η στροφή όμως προς τη Χαμάς συνδέεται και με την έντονη διαφθορά της πολιτικής ελίτ που αναδείχθηκε μέσα από τη διαδικασία του Όσλο. Η ελίτ αυτή περιλαμβάνει νεότερους πολιτικούς, όπως ο Μοχάμεντ Νταχλάν, που προοριζόταν από τη Δύση και το Ισραήλ για διάδοχος του Γιάσερ Αραφάτ (και ο οποίος καρπωνόταν ποσοστά από το λαθρεμπόριο των τούνελ ανάμεσα στην Αίγυπτο και τη Γάζα), αλλά και παλαιότερους πολιτικούς της Φάταχ, όπως ο Άχμεντ Κουρέια (πρωθυπουργός κατά την περίοδο 2003-2005). Αποτελεί κοινό μυστικό για τους Παλαιστίνιους ότι στην οικογένεια του τελευταίου ανήκει το εργοστάσιο που παράγει το τσιμέντο για την κατασκευή του Διαχωριστικού Τείχους, το οποίο έχει καταστρέψει την οικονομική και κοινωνική ζωή του παλαιστινιακού πληθυσμού.

Είναι πραγματικά δύσκολο να κατανοήσει κανείς το πώς αντιτάσσεται η εγχώρια Αριστερά στα σχέδια του Ισραήλ και των δυτικών συμμάχων του για τη μελλοντική δημιουργία ενός κατακερματισμένου και εξαρτημένου παλαιστινιακού Μπαντουστάν στα κατεχόμενα εδάφη, τη στιγμή που τηρεί μια άκριτη και άρρητη στάση υποστήριξης απέναντι στην ηγεσία της Φάταχ, η οποία έως τώρα συμπλέει με τις επιδιώξεις αυτές. Στην περίπτωση που αυτά συνέβαιναν σε μια διαφορετική περιοχή του κόσμου, η στάση της τελευταίας κατά πάσα πιθανότητα θα στιγματιζόταν ως μια πολιτική δωσιλόγων. Αντίθετα, τώρα, σε αριστερές εφημερίδες, όπως η Αυγή, συναντάμε πολύ συχνά περιγραφικούς όρους όπως η "μετριοπαθής Φάταχ" και η "εξτρεμιστική Χαμάς". Οι όροι όμως αυτοί έχουν επιβληθεί και νομιμοποιηθεί από εκείνους που απεργάζονται την υπονόμευση του αντιστασιακού κινήματος των Παλαιστινίων.

Δεν πιστεύω ότι οι όποιες βίαιες αντιστασιακές ενέργειες των μαχητών της Χαμάς όπως η εκτόξευση ρουκετών (ό,τι κι αν πιστεύει κανείς σχετικά με την αποτελεσματικότητά τους) είναι ο πραγματικός λόγος για τον οποίο πολλοί αριστεροί αντιμετωπίζουν με τόσο μεγάλη επιφύλαξη την οργάνωση αυτή. Παραδοσιακά, άλλωστε, η Αριστερά δεν αρνείται κατηγορηματικά την ιδέα της βίαιας αντίστασης απέναντι σε κατοχικές δυνάμεις, όπως το Ισραήλ. Αντίθετα, η στάση αυτή φαίνεται να σχετίζεται με την πάγια επιφύλαξη της Αριστεράς απέναντι σε οποιουδήποτε είδους θρησκευτικό λόγο, πράγμα που κάνει την απαξιωμένη "κοσμική Φάταχ" να φαίνεται ως προτιμότερη από τους "φονταμενταλιστές της Χαμάς". Ίσως όμως να πρόκειται, εν τέλει, για έναν πιο συγκεκριμένο αρνητισμό απέναντι στο ισλαμικό στοιχείο της οργάνωσης. Με την έννοια αυτή, η Αριστερά πιθανόν να μην είναι απόλυτα αδιάβροχη, όσο θα ήθελε να πιστεύει, απέναντι στην ισλαμοφοβία που έχει κατακλύσει τα τελευταία χρόνια τον δυτικό κόσμο.

Είναι ενδεικτικό μάλιστα της εθνοκεντρικής αυτής στάσης το γεγονός ότι η αντίσταση της Χεζμπολάχ στην ισραηλινή επιθετικότητα, το καλοκαίρι του 2006, αντιμετωπίστηκε από τους έλληνες αριστερούς με διαφορετικό τρόπο από ό,τι αντιμετωπίζεται σήμερα η αντίσταση της Χαμάς. Αν και η Χεζμπολάχ είναι επίσης μια ρητά ισλαμιστική οργάνωση, εντούτοις έχει προσαρμόσει τον πολιτικό της λόγο με τρόπο που τη φέρνει κοντύτερα στο διεθνικό αντιιμπεριαλιστικό κίνημα. Η αποσιώπηση, από την άλλη πλευρά, της φωνής της Χαμάς από τα εγχώρια αριστερά έντυπα συντείνει στην εμπέδωση μιας σειράς προβληματικών παραδοχών σχετικά με τη φυσιογνωμία της οργάνωσης και στην αδυναμία να παρακολουθήσει κάποιος τους μετασχηματισμούς που έχουν επέλθει στον λόγο αλλά και τις πρακτικές της, το διάστημα των τελευταίων χρόνων. Εξάλλου, ο λόγος της Χαμάς μόνο ομοιογενής δεν είναι, αφού υπάρχουν διαφορετικές --και συχνά αντιφατικές-- φωνές μέσα στην ίδια την οργάνωση.2

Σε κάθε περίπτωση, οφείλουμε, πιστεύω, να διακρίνουμε ανάμεσα στη ρητορική των ισλαμιστικών κινημάτων, που συχνά έχει έναν ουσιοκρατικό χαρακτήρα, και τα πραγματικά διακυβεύματα που καθοδηγούν τις πολιτικές τους πρακτικές σε πολύ πιο πραγματιστικά μονοπάτια. Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι τα κινήματα του πολιτικού Ισλάμ διακρίνονται από, μικρότερες ή μεγαλύτερες, αντιφάσεις. Μήπως όμως δεν συνέβαινε εξαρχής το ίδιο και στην περίπτωση του κοσμικού αραβικού εθνικισμού, που είχε κυριαρχήσει στις αραβικές χώρες κατά τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες; Και δεν ήταν τα νασερικά και μπααθικά αυτά κόμματα που, παρά τις προοδευτικές πολιτικές τις οποίες εφάρμοσαν αρχικά και την εκσυγχρονιστική τους ρητορική, οδήγησαν τις χώρες της Μέσης Ανατολής στη σημερινή κατάσταση της κοινωνικής μιζέριας και του πολιτικού αυταρχισμού; Εντούτοις, τις προηγούμενες δεκαετίες οι πολιτικές αυτές δυνάμεις εξέφρασαν το ευρύ λαϊκό αίτημα για μια κοινωνική χειραφέτηση και μια ουσιαστική αποαποικιοποίηση των αραβικών χωρών.

Μια βαθύτερη αριστερή ανάλυση θα όφειλε λοιπόν να κατανοήσει ότι και τα κινήματα του πολιτικού Ισλάμ εκφράζουν, στη σημερινή συγκυρία, τα ίδια λαϊκά οράματα, τα οποία έπειτα από τόσες δεκαετίες παραμένουν ακόμη ανεκπλήρωτα. Άλλωστε, ακριβώς η αποτυχία του κοσμικού αραβικού εθνικισμού στην υλοποίηση των οραμάτων αυτών ήταν εκείνη που έχει οδηγήσει στη σημερινή κατίσχυση των ισλαμιστικών κινημάτων. Στην περίπτωση της Χαμάς, ο στόχος διόλου δεν φαίνεται να είναι η εγκαθίδρυση ενός θεοκρατικού καθεστώτος στην Παλαιστίνη (ούτε, πολύ περισσότερο, η δημιουργία ενός υπερεθνικού "μουσουλμανικού έθνους"), αλλά η διεκδίκηση μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης και η αντίσταση απέναντι στον εκφυλισμό των παλαιστινιακών αγώνων σε ένα αδιέξοδο πάρε-δώσε με τις εκάστοτε ισραηλινές ηγεσίες.

Πολλοί από εμάς πιθανόν θα επιθυμούσαν την υπερίσχυση οργανώσεων που έχουν μια ρητή αριστερή ιδεολογία, όπως το PFLP (Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης) ή το DFLP (Δημοκρατικό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης). Η ουσία όμως είναι ότι στη συγκεκριμένη συγκυρία η οργάνωση που εκφράζει τη διάθεση αντίστασης πάρα πολλών Παλαιστινίων απέναντι στην ισραηλινή κατοχή είναι η Χαμάς. Αυτό που μπορούμε λοιπόν να κάνουμε είναι να μην επαναλαμβάνουμε με άκριτο τρόπο τους διαχωρισμούς ανάμεσα σε "Χαμάς" και "Παλαιστίνιους", αλλά και να μην προβάλλουμε επάνω στους Παλαιστίνιους τους εθνοκεντρισμούς και τις ιδεολογικές μας εμμονές. Και να ανοίξουμε, επιτέλους, έναν ουσιαστικότερο και ειλικρινή διάλογο πάνω στα ζητήματα αυτά.

*Ο Τάκης Γέρος διδάσκει κοινωνική ανθρωπολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και έχει εργαστεί για έναν χρόνο (2006-2007) ως μέλος ανθρωπιστικής ΜΚΟ στα παλαιστινιακά εδάφη.

1. Μια τέτοια στάση αντανακλάται συχνά, πιστεύω, και στην αρθρογραφία της Αυγής. Βλ., για παράδειγμα, το εισαγωγικό σημείωμα της Ελένης Τσερεζόλε που συνόδευε τις συνεντεύξεις δύο Παλαιστινίων, οι οποίοι πρόσκεινται στη Φάταχ πριν από δύο εβδομάδες (Κυριακάτικη Αυγή, 4.1.2009).

2. Σχετικά με τους μετασχηματισμούς στον λόγο και τις πρακτικές της οργάνωσης, βλ. το άρθρο του ισραηλινού ακαδημαϊκού Μεναχέμ Κλάιν, "Οι αντιφατικές φωνές της Χαμάς" ("Ενθέματα", Κυριακάτικη Αυγή, 11.6.2006).

6 σχόλια:

ritsmas είπε...

πραγματικά πολυ δύσκολο θεμα το Παλαιστινιακό. Δεν υπάρχει ένας μίτος από τον οποίον μπορείς να ξεκινήσεις και να προχωρήσεις. Ανθρωποι που χρόνια σκύβουν πάνω του και προσπαθούν να κατανοήσουν τις διαστάσεις τους μπερδεύονται,γιατί , ξέρεις Ελένη, είναι οι άνθρωποι εκεί κάτω μπερδεμένοι και δεν ξέρουν αν θέλουν να αφήσουν το όπλο ( και από τις δύο πλευρές) και να ζήσουν ειρηνικά. Το να ζήσουν ειρηνικά σημαίνει αλλαγή συνθηκών ζωής, παραγκωνισμό ταξιαρχιών θανάτου ( και από τις δύο πλευρές) τελος στη διοχέτευση όπλων ( και από τις δύο πλευρές) τέλος στο λαθρεμπόριο και τόσα αλλα που προκύπτουν από τον διαρκή πόλεμο. Το ποιός εχει αδικο ειναι γνωστό, αλλά από κει και περα τα λάθη που εχει κανει η αλλη πλευρά ειναι τερατώδη, δυστυχώς
Τώρα, το Ισραήλ βρίσκεται σε δεινή θεση, κινδυνευει, αν δεν εχει, να χαρακτηριστεί κράτος -τρομοκράτης κι αυτό ειναι μεγάλο στίγμα για εναν λαό προηγμένο και με μια κουλτούρα προόδου.
θα τα πούμε
ριτς

tractatus είπε...

Εχεις δίκιο σε όσα λες Ρίτσα. Ομως, σε όλα τα δύσκολα πράγματα η ιστορία πηγαίνει αρκετά πίσω στο χρόνο και εναπόκειται στη πολιτική βούλησε των εκάστοτε κι απο τις δυο πλευρές. Η εικόνα που είχα απο την Παλαιστίνη όταν την επισκέφθηκα δύο χρόνια πριν είναι οτι η πλευρά του Ισραήλ θέλει να διαχωρίσει και όχι να συνυπάρξει (βλ εποικισμούς και τείχη. Αυτό δεν βοηθάει και φάνηκε στις πρόσφατες εξελίξεις. Απο την άλλη οι Παλαιστίνιοι για δικούς τους λόγους επέλεξαν τη Χαμάς ωε κυβέρνηση κι αυτό θα έπρεπε να είναι σεβαστό, τη στιγμή μάλιστα, που απο oitsider η Χαμάς έγινε φαβορί....και σ' αυτό έχουν συμβάλλει και οι Ισραηλινοί με τις ΗΠΑ. Οφείλουν, λοιπόν, όλοι να σεβαστούν το αποτέλεσμα. Για τις ρουκέτες δεν το συζητώ...γιατί τα μεγέθη και οι ενοχλήσεις, όπως άλλωστε και τα θύματα, είναι εξαιρετικά άνισα. Κάπως πρέπει να αντισταθούν και οι παλαιστίνιοι στον επεκτατισμό των Ισραηλινών. Μακάρι να τα έβρισκαν στη πράξη και τότε φυσικά όλοι θα επικρίναμε τους ανθρώπους-βόμβες καθώς και τις ρουκέτες και κάθε τέτοιου είδους ενέργεια.
Δυστυχώς, όμως, αυτό που φοβάμαι μέσα απο την επιμονή και την επίδειξη δύναμης και επιβολής του Ισραήλ, είναι οτι υπάρχει ένα σχέδιο τύπου Απαραχάιντ για τους Παλαιστίνιους και δεν είναι καθόλου τυχαίο οι εκατοντάδες-χιλιάδες προσφύγων στο εξωτερικό. Πιθανόν αυτό να είναι ενα πολιτικό σχέδιο...μακάρι όχι αλλά...
Περιμένω να δώ αν τελικά ο Ομπάμα θα κρατήσει την υπόσχεση για ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος....

Ναπoλέων είπε...

Το Τ.Γέρο δεν τον ξέρω...
Εσένα ξέρω, εσένα συγχαίρω
για την αναδημοσίευση.
Σπουδαίο κομμάτι!

α-α-ε
Ν.

tractatus είπε...

Ναπολέοντα!!
Που χάθηκες, φίλε μου; Καλή χρονιά και εύχομαι υγεία και δημιουργία σε ο,τι κάνεις.
Ο Τάκης είναι φίλος και σχετικά πρόσφατα γύρισε απο τη Παλαιστίνη όπου είχα πάει κι εγω πριν απο δυο χρόνια. Γνωρίζει, λοιπόν, τα πράγματα απο τα μέσα και αρκετά καλά γιατί συμμετείχε σε πολλά δρώμενα εκεί. Προσωπικά τον συμβουλεύομαι πάντα για το μεσανατολικό αλλά και γενικότερα για τα θέματα στη περιοχή γιατί ως ανθρωπολόγος τα κατέχει αρκετά καλά.
Χαίρομαι που σου άρεσε το άρθρο...:) Να τα λέμε!

Greek Rider είπε...

@Αγαπητή tractatus, η Χαμάς είναι ένα θέμα. Είχα διαβάσει κάπου ότι την είχαν φτιάξει οι μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ για να πολεμήσουν τον Αραφάτ και την Πι ελ όου. Δεν ξέρω αν είναι αλήθεια αλλά νομίζω ότι μπορεί να συμβαίνει και αυτό. Μην ξεχνάμε ότι το Ισραήλ έχει μια από τις καλύτερες μυστικές υπηρεσίες. Έτσι θα μπορούσαν να εξηγηθούν και πολλά.

Από την άλλη όντως το άρθρο είναι σωστό σε αυτό που λέει. Εμένα προσωπικά με μουδιάζει η αναφορά στη θρησκεία. Ασφαλώς περισσότερο θα ήθελα μια απελευθερωτική-πολιτική οργάνωση τύπου PKK των Κούρδων στην Τουρκία η οποία θα έχει αριστερές αναφορές.

Η θρησκεία πολλές φορές μπερδεύει τα πράγματα.

Σε κάθε όμως περίπτωση νομίζω ότι το Ισραήλ είναι ο ξεκάθαρος ένοχος της πρόσφατης σφαγής και πρέπει αυτό να είναι σαφές. Συχνά στη δύση μπερδεύουμε άσχημα τα πράγματα.

Ένας πόλεμος που έχει μόνο 10 θύματα από τη μια πλευρά και 1200 από την άλλη δεν είναι πόλεμος είναι σφαγή σε μαζικό εκτελεστικό απόσπασμα.

Άσχετα όμως με το τι λέει η αριστερά ή αν είναι μουδιασμένη με ορισμένα σχήματα και όρους το αποτέλεσμα είναι ότι την εξουσία στην περιοχή ασκούν 100% οι Ισραηλινοί και όσο συμβαίνει αυτό δεν μπορεί να βρεθεί καμία λύση. Από την άλλη κάθε θύμα του Παλαιστινιακού λαού μας πάει δεκάδες χρόνια πίσω μέσω του μίσους και της καταστροφής γενιών ανθρώπων.

Προς το παρόν η μόνη λύση που βλέπω είναι οι ειρηνιστές του Ισραήλ που τα βάζουν με την κυβέρνησή τους.

tractatus είπε...

GR η Χαμάς προπαγανδίστηκε τόσο απο το Ισραήλ όσο και απο τις ΗΠΑ ως αντίπαλο δέος της Φάταχ τη περίοδο του Γ.Αραφάτ. Ωστόσο, δεν τους βγήκε...κι αυτό δεν είναι τυχαίο μιάς και η Χαμάς κάνει και κοινωνικό έργο, πράγμα που έχουν ανάγκη στη Παλαιστίνη και σε όλο τον κόσμο θα έλεγα...εξου και η σύνδεση με την Αριστερά στο άρθρο.
Πράγματι το θέμα της θρησκείας μπερδεύει...αλλά είναι μόνο αυτό; Μη ξεχνάς οτι στη θρησκεία πάτησε κι ο Μπούς ακόμα για να επανεκλεγεί. Δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα ουτε καν στη Δύση. Απο την εποχή της μεταρρύθμισης και της αντιμεταρρύθμισης, των σταυροφοριών κ.α. η θρησκεία εξακολουθεί να είναι πολιτικό εφεύρημα ή το αντίστροφο...Κατά συνέπεια, θα πρέπει να δούμε το αποτέλεσμα κι αυτό είναι εκείνο που αναφέρεις με τους αριθμούς των νεκρών. Οσο για τις φωνές των Ισραηλινών (τις υγιείς εννοώ) σε παραπέμπω στο πρόσφατο post...:)